Dramatische Werken

TOONEELSPEL IN VERZEN IN DRIE BEDRIJVEN

PERSONEN

Mevrouw Halm, een ambtenaarsweduwe. Zwaanhilde, haar dochter. Anna, idem. Valk, een jong schrijver, en Lind, student in de theologie, logé's van mevrouw Halm. Goudstad, groothandelaar. Stuiver, klerk. Juffrouw Ekster, zijn verloofde. Strooman, dorpsdominee. Mevrouw Strooman, zijn vrouw. Studenten, gasten, familie en verloofde paren. De acht kleine meisjes van den dominee. Vier tantes, een huisjuffrouw, een oppasser, dienstmeisjes.

Het stuk speelt op mevrouw Halm's villa aan den Drammensweg bij
Kristiania.

Een mooie tuin, onregelmatig maar smaakvol aangelegd. Op den
achtergrond ziet men den fjord met zijn eilanden. Links van
den toeschouwer het hoofdgebouw met een veranda en daarboven een
openstaand zolderraam. Rechts op den voorgrond een open priëel met
tafel en banken. Het landschap ligt in sterk avondlicht. Het is in
den vóórzomer; de vruchtboomen bloeien.

Bij het opgaan van het scherm zitten mevr. Halm, Anna en juffr. Ekster
in de veranda, de beide eersten met een handwerk, de laatste met
een boek. In het priëel ziet men Valk, Lind, Goudstad en Stuiver;
op de tafel staat een punchbowl met glazen. Zwaanhilde zit alleen op
den achtergrond bij het water.

(staat met opgeheven glas en zingt)

(tegen de dames)

(kijkt rond)

(wijst naar den achtergrond)

(zuchtend)

(klinkt met hem)

(onverstoorbaar)

(tegen de dames)

(met een welgevallig herinneringslachje)

(voortgaand)

(klinkt met hem)

(staat op)

(nadenkend)

(bezorgd)

(bezig zijn pijp schoon te maken)

(tegen Valk)

(zich beheerschend)

(met een stralend gezicht)

(glimlachend)

(gaat naar de veranda en leunt met de armen op de balustrade)

(heeft zich verrast omgekeerd)

(half in ernst, half schertsend)

(op gedempten toon)

(terwijl hij inschenkt)

(kijkt op haar horloge)

(gekrenkt)

(lachend)

(voortgaande)

(geroerd tot stille tranen)

(op gedempten toon)

(voortgaand)

(tegen juffr. Ekster)

(vervolgende)

(tegen Stuiver)

(aanvullend)

(staat op)

(doet haar manteltje om)

(onbemerkt tegen Anna)

(snel)

(Stralend en geheimzinnig).

(heft zijn glas op en ledigt het)

(doet evenzoo)

(lachend)

(ernstig)

(drukt hem de hand)

(af naar den achtergrond hij de anderen).

(na een kleine pauze)

(half in zich zelf)

(levendig)

(spottend)

(warm)

(ironisch)

(een beetje onzeker)

(fijntjes)

(kijkt haar scherp aan)

(schudt het hoofd)

(kijkt hem een oogenblik aan, nadert dan en vraagt zacht)

(nadenkend en meewarig)

(driftig)

(uitbarstend)

(wendt zich tot haar terwijl zij naar het prieël gaat en uitkijkt).

(neemt een steen van den grond op)

(Valk gooit driftig met den steen; Zwaanhilde uit een kreet).

(loopt naar rechts en komt weer dadelijk terug).

(hartstochtelijk opgewonden)

(op denzelfden toon)

(met ingehouden lach)

(bijna kinderlijk blij)

(wil haar hand vatten).

(wijst snel naar den achtergrond)

(tegen Zwaanhilde)

(met een blik op Valk)

(Zwaanhilde gaat het huis binnen).

(tegen Valk)

(ziende dat Juffr. Ekster naderbij komt)

(zachtjes)

(knorrig)

(gedempt tegen Valk terwijl hij met Anna nader komt)

(verlegen)

(met een zucht)

(deelnemend tegen Lind)

(Zij en Lind af, ieder naar een anderen kant)

(kijkt Lind na)

(sluw)

U weet toch wel Dat 't scherm pas valt als zij elkander krijgen. Maar dat is nog maar één van zijn drie stukken: Daarnà eerst komen nog de schrijversweeën, Als nummer twee, de klucht van de verloving, Door vijf bedrijven heen behandeld wordt. En hieruit spint hij dan op nieuw de stof Voor 't huwelijksdrama, dat is dan het derde

(glimlachend)

(geheimzinnig).

(dreigt met den vinger)

(verandert van toon).

(glimlachend).

(gemoedelijk)

(in 't voorbijgaan tegen Lind)

(zacht tegen Anna)

(pratend met Stuiver)

(schertsend)

(die er bij gekomen is)

(beleedigd)

(tegen Stuiver)

(voortgaand)

(vroolijk)

(boos)

(lachend tegen Stuiver)

(bedaart weer)

(snel tegen Goudstad)

(die inmiddels bij mevr. Halm, Lind en Anna heeft gestaan)

(slaat uitgelaten zijn armen om zijn hals)

(trekt hem mee naar de anderen).

(overweldigd tegen de heeren)

(met tranen van ontroering, terwijl het paar gelukgewenscht wordt)

(tegen Anna)

(liefkoost haar zeer aangedaan).

(grijpt Valk's handen)

(keert zich tot Goudstad met een beetje boosaardige deelneming).

(vergenoegd)

(kijkt hem verwonderd aan)

(glimlachend)

(koel)

(vroolijk)

(komt bij hen en grijpt Valk's handen)

(onaangenaam aangedaan)

(schertsend)

(kijkt hem na)

(kijkt uit het raam)

(ijlt de nieuw aangekomenen te gemoet)

(schudt Anna de hand met zalving)

(tegen mevr. Halm terwijl zij afscheid neemt)

(terwijl zij Stuivers arm neemt)

(kijkt naar Strooman, die zich aan het raam vertoont)

(snel)

(schudt het hoofd)

(kijkt haar een oogenblik deelnemend aan)

(quasi ernstig)

(licht ironisch)

(geroerd)

(grijpt hartstochtelijk haar hand).

(met onderdrukte bitterheid)

(bekijkt haar)

(zachtjes)

(lacht spottend)

(koud-afbrekend)

(knijpt de handen samen in hevige gemoedsbeweging)

(snel)

(zachter)

(verstrooid... ontwaakt uit zijn gedachten)

(met spottenden nadruk)

(ziet hem peinzend aan en zegt langzaam)

(lachend)

(De boot glijdt langzaam verder, terwijl het scherm valt).

EINDE VAN HET EERSTE BEDRIJF

Zondag namiddag. Mooi aangekleede dames en heeren drinken koffie op de veranda. Door de open glazen deuren ziet men verscheidene gasten binnen in de tuinkamer; daaruit klinkt het volgende:

(in de kamer)

(ook daar)

(in de deur)

(op de veranda)

(bedrijvig)

(op de veranda tegen een dame met een handwerkje)

(in de deur met een blaadje)

(in de kamer bij het raam)

(tegen eenige dames op de veranda)

(met hooge stemmen)

(evenzoo opspringend)

(vertoont zich rood en verlegen in de deur)

(binnen zonder dat men haar ziet)

(roepen)

(komt gejaagd en voorzichtig uit de deur)

(tegen Valk)

(verschrikt)

(in beroering)

(verontwaardigd)

(slaan de handen in elkaar)

(plechtig)

(levendiger)

(ongeduldig)

(met een gevoelvol lachje)

(kijkt naar den achtergrond)

(vroolijk)

(stopt voortgaande zijn pijp, gevolgd door vrouw en kinderen).

(komt naderbij)

(klopt hem op den schouder)

(boos)

(met groote oogen)

(ziet hem aan en slaat de handen ineen in stomme verbazing)

(een beetje verlegen en kregel)

(onzichtbaar)

(tegen Valk)

(wijst naar Anna, die verder-weg in den tuin staat)

(spottend)

(met een knikje)

(half schreiend)

(zacht tegen Strooman)

(terwijl juffr. Ekster en de tantes met Lind aankomen)

(met afwerende beweging)

(aangedaan)

(reikt Anna de hand)

(tegelijkertijd)

(verbaasd)

(evenzoo)

(hulpeloos omkijkend naar de omstanders)

(bedrijvig)

(lachend)

(tegen elkaar)

(tegen Goudstad en Stuiver, die buiten in den tuin gewandeld hebben en nu nader komen)

(tegen juffr. Ekster als zij ziet dat de theetafel gedekt is)

(kortaf)

(blij)

(met een galante buiging)

(te midden van zijn kindertal)

(triomfant)

(die intusschen van de veranda gekomen is)

(knikkend)

(snibbig)

(staat op)

(drinkt; groote ontstemming en beweging in het gezelschap).

(afbrekend)

(met gloed)

(peinzend)

(plotseling uitbarstend)

(gekrenkt tegen Valk, terwijl zij opstaat)

(klopt Anna op het hoofd)

(lacht luid)

(met onderdrukte woede)

(met nadruk)

(uitbarstend)

(aan den anderen kant van Valk)

(waait zich met haar zakdoek)

(komt naderbij)

(verschrikt)

(met een verschrikten blik op den dominee)

(in groote woede)

(met een buiging terwijl mevr. en de gasten naar binnen gaan)

(gaat met vrouw en kinderen naar binnen).

(wordt onwel)

(ernstig)

(Hij gaat naar binnen; Zwaanhilde is bij de verandatrap blijven staan).

(wijst beleefd naar het huis)

(komt naderbij)

(trekt een ring van zijn vinger en houdt dien in de hoogte).

(in ademlooze spanning)

(bijna onhoorbaar)

(jubelend)

(zij valt hem moedig in de armen terwijl het scherm valt).

EINDE VAN HET TWEEDE BEDRIJF

Avond met helderen maneschijn. Gekleurde lampions aan de boomen. Op
den achtergrond gedekte tafels met wijnflesschen, glazen, gebak
enz. Uit het huis, waar alle ramen verlicht zijn, klinkt gedempt
pianospel en gezang gedurende het volgende tooneel. Zwaanhilde
staat bij de veranda. Valk komt van rechts met eenige boeken en een
schrijfportefeuille onder den arm. Achter hem komt de besteller met
een koffer en een reistasch.

(glimlachend)

(valt hem om den hals)

(wijst naar het huis)

(snel)

(komt er bij)

(zachtjes tegen Stuiver)

(gaat de veranda op)

(tegemoetkomend)

(angstig)

(luimig)

(als Valk wil antwoorden).

(kortaf)

(met gedwongen spot)

(trotsch)

(ziet hem strak aan)

(in de deur)

(Strooman gaat het huis binnen).

(stopt boek en bril in zijn zak en nadert Valk).

(volijverig)

(geheimzinnig)

(haalt de schouders op)

(een stap terug)

(met vastheid)

(moedig en hoopvol terwijl hij een blik slaat op het tuinhuis)

(legt zijn hand op Valks arm en kijkt hem in de oogen).

(na een oogenblik nadenkend zwijgen)

(ziet Valk met stille teedere bewondering aan)

(kijkt schuw naar het huis)

(omarmt haar)

(gedempt)

(verrast)

(in zich zelf)

(reikt hem de hand)

(ernstig)

(kijkt om terwijl zij heengaat)

(nadert Valk)

(wil zich verwijderen)

(verrast)

(onderdrukt een glimlach)

(met lichten spot)

(gespannen)

(glimlachend)

(knikt langzaam)

(ziet Zwaanhilde even aan en keert zich weer tot Valk).

(Zwaanhilde wijkt schuw terug).

(vat hem bij den arm)

(kijkt hem strak aan)

(stuift op)

(kalm)

(uitdagend)

(langzaam en met nadruk)

(vergeet zich en roept uit)

(kijkt hem beteekenisvol aan)

(glimlacht ernstig)

(aanvullend)

(gespannen)

(haalt de schouders op)

(hartstochtelijk)

(onverstoorbaar)

(zachtjes)

(dwingt zich tot een spottenden toon)

(kijkt hem aan, glimlachend en schudt het hoofd).

(scherp)

(in zichzelf)

(woest energisch)

(schudt stil het hoofd)

(angstig hartstochtelijk)

(na een oogenblik)

(smartelijk)

(als door een machtige ingeving opgeheven).

(verschrikt)

(in diepe smart)

(dichterbij en met stijgenden gloed).

(met een krachtig besluit)

(vurig)

(juichend)

(met kracht)

(omarmt haar)

(gaat naar den achtergrond)

(zwaait zijn hoed)

(snel)

(tusschen de tantes, slaat de handen in elkaar)

(die niets gemerkt heeft)

(met een glimlach)

(tegen haar man)

(als versteend)

(tegen Lind)

(omarmt haar)

(kijkt achterom naar Zwaanhilde)

(krijgt de spraak terug en omhelst Stuiver)

(wrijft zich vergenoegd de handen en kijkt uit naar Valk)

(gedempt en dringend)

(met stillen lach)

(Zij gaat naar de veranda; mevr. Halm zoekt Goudstad op).

(onder de gasten)

(De studenten komen van links op en blijven aan den ingang staan).

(tegen Lind)

(tegen de kameraden)

(tegen een paar van de studenten).

(in overmatige vreugde)

(trekt hem fluisterend ter zijde).

(gedeeltelijk fluisterend. Hoorbaar alleen:)

(met een spottende buiging)

(evenzoo, terwijl zij haar arm in dien van Lind legt)

(verbergt zijn verlegenheid)

(ernstig)

(met een glimlach over allen heen)

(wuift met zijn pet en volgt de studenten).

(kijkt hem een oogenblik na en zegt dan stil, maar vast)

(Dansen en gejuich; het scherm valt).

DRAMATISCH GEDICHT IN VIJF BEDRIJVEN

PERSONEN

Brand. Zijn Moeder. Ejnar, schilder. Agnes. De Baljuw. De Dokter. De Proost. De Koster. De Schoolmeester. Gerd. Een Boer. Zijn halfvolwassen Zoon. Een andere Boer. Zijn Vrouw. Een andere Vrouw. Een Klerk. Geestelijken en Ambtenaren. Volk, Mannen, Vrouwen en Kinderen. De Verzoeker in de Woestijn. Koor van Onzichtbaren. Een Stem.

Het stuk speelt in onzen tijd, gedeeltelijk in, gedeeltelijk bij een
Fjorddorp aan de Westkust van Noorwegen.

Boven op de sneeuwvelden van het hooggebergte. Dikke, zware
mist. Regenweer en halfduister.

BRAND (in 't zwart gekleed, met stok en randsel, gaat al klauterend
westwaarts voort. Een boer en zijn halfvolwassen zoon, die hem
vergezellen, komen achter hem aan).

(roept tegen Brand)

(schreeuwt)

(luisterend)

(komt voorzichtig nader, overredend).

(zachtjes)

(half schreiend)

(blijft staan en komt weer naderbij)

(kijkt hem strak aan)

(krabt zich achter het oor)

(trekt hem mee)

(gillend)

(tegen den boer die hem bij de kraag gepakt heeft)

(worstelt met Brand)

(rukt zich los en gooit hem neer in de sneeuw)

(komt overeind, zijn arm wrijvend)

(in den mist)

(Hij gaat met zijn zoon weer oostwaarts terug).

(blijft een oogenblik staan, schrikt en luistert).

(danst achterwaarts voor hem uit en ontsnapt hem voortdurend)

(wijst naar boven)

(slaat de armen om Agnes heen en lacht)

(wuift met haar sluier)

(vol vuur)

(blijft staan en bekijkt hem nauwkeuriger)

(koel)

(snel en hard)

(op anderen toon)

(wijkt terug)

(glimlacht)

(boos)

(met een onzeker lachje)

(schudt het hoofd)

(afbrekend)

(keert zich om terwijl Ejnar daalt)

(afwerend)

(staat Brand zwijgend na te kijken)

(naar 't zuiden wijzend)

(kijkt als starend recht voor zich uit en zegt:)

(zonder hem aan te zien en gedempt als in een kerk)

(Zij daalt het bergpad af. Ejnar volgt haar).

(gaat zitten en kijkt ver voor zich uit).

(kijkt weer in de diepte).

(staat op).

(roept naar boven)

(wijst naar beneden)

(kijkt hem verachtelijk lachend aan en wijst naar beneden)

(zonder naar hem te luisteren)

(wijst naar beneden)

(hij daalt af naar het dorp).

EINDE VAN HET EERSTE BEDRIJF

Beneden aan de door steile bergwanden ingesloten fjord. Op een kleine
hoogte dicht bij de fjord, ligt het oude vervallen kerkje. Er komt
een onweer op.

Volk, mannen, vrouwen en kinderen, gedeeltelijk op het strand,
gedeeltelijk op de hoogten in groepen verzameld. De Baljuw zit op
een steen in hun midden. Een klerk staat hem bij in het verdeelen
van koren en levensmiddelen. Ejnar en Agnes staan iets verder weg,
omringd door een troep menschen. Enkele booten liggen op het door de
ebbe droog geloopen zand. Brand komt van den kerkheuvel aaf zonder
door de menigte te worden opgemerkt.

(werkt zich door het gedrang heen)

(duwt haar op zij)

(dringt vooruit naar den baljuw).

(schertsend)

(noteert)

(gichelt)

(scherp)

(komt met Agnes uit de menigte naar voren)

(krijgt Brand in 't oog en wijst naar hem).

(treedt tusschen de menigte en zegt met nadruk)

(vallen hem dreigend in de rede)

(schudt het hoofd)

(roept tegen de menigte)

(komt nader)

(grijpt zijn arm)

(ontzet)

(stil)

(bleek)

(kort tegen het volk)

(wijst naar den anderen oever)

(handenwringend)

(roept uit de boot)

(terugwijkend)

(dreigend)

(terugwijkend)

(lacht)

(bleek)

(bevend)

(terugwijkend)

(met een kreet)

(ontsteld terwijl zij in de boot springt)

(grijpt in wanhoop naar haar)

(komt toeloopen)

(wijst)

(De boot stoot van land).

(schreeuwt haar achterna)